
Maslahatlar • 19 Fevral, 2026
Sayohatchi dori qutisi: zarur vositalarning to‘liq ro‘yxati
Sayohat odatda dam olish, muhit o‘zgarishi va yangi taassurotlar bilan bog‘liq. Biroq amalda sayohatlarda sog‘liq muammolari tez-tez uchraydi - taxminan har ikkinchi sayyoh ularga duch keladi. Tana notanish ovqat va suvga, issiq iqlimga, faol hayot tarziga va kundalik tartibning o‘zgarishiga munosabat bildiradi. Natijada oshqozon-ichak buzilishlari, yengil jarohatlar va kesiliklar, allergik reaksiyalar, transportda bosh aylanishi, shamollash yoki quyosh ta’sirida kuyish kuzatiladi. Bunday holatlar ayniqsa issiq iqlimli mashhur sayyohlik mamlakatlarida ko‘p uchraydi - masalan, Turkiya va Misrda, bu yerlarda suv, oziq-ovqat va sharoitlarning keskin o‘zgarishi tezda o‘zini namoyon qiladi.
Muammo shundaki, bunday noxushliklar deyarli har doim kutilmaganda yuz beradi: yo‘lda, sayohatda, tunda mehmonxonada yoki dorixona yopiq yoxud uzoqda bo‘lgan paytda. Aynan dastlabki soatlarda sayohatchining dori qutisi ko‘pincha sug‘urtadan ko‘ra foydali bo‘ladi. Sug‘urta polisi jiddiy holatlar va kasalxonaga yotqizish uchun zarur, ammo u og‘riq, isitma, zaharlanish yoki kuyishni shu zahoti bartaraf etishga yordam bermaydi. Klinika qidirayotganingizda yoki yordamchi xizmat bilan bog‘lanayotganingizda, dori qutisidagi oddiy vositalar alomatlarni yengillashtirish, holatni barqarorlashtirish va vaqt yutish imkonini beradi. Shu bilan birga, hamma narsani o‘zingiz bilan olib yurishning hojati yo‘q - haqiqatan ham kerakli va sinovdan o‘tgan dori-darmonlar to‘plamini oldindan tayyorlash kifoya, ular haqida keyinroq batafsil to‘xtalamiz.
Sayohatchi dori qutisining asosiy universal ro‘yxati

Asosiy to‘plam eng ko‘p uchraydigan sog‘liq muammolariga mo‘ljallangan bo‘lib, uni yo‘nalish, iqlim va dam olish turidan qat’i nazar, har qanday sayohatga olib ketish maqsadga muvofiqdir. Tanangizga yaxshi tanish bo‘lgan va salbiy ta’sir ko‘rsatmaydigan vositalarni tanlash ma’qul.
Bog‘lash materiallari va antiseptiklar
● Plastirlar (oddiy va nasirga qarshi suvga chidamli)
● Steril va cho‘ziluvchan bint
● Paxta disklar
● Yara uchun antiseptik (kichik qadoqda xlorgeksidin, miramistin)
● Qalam shaklidagi yod yoki brilliant yashili
● Antibakterial salfetkalar
Og‘riq qoldiruvchi va isitma tushiruvchi dorilar
● Ibuprofen (og‘riq qoldiruvchi, yallig‘lanishga qarshi, isitma tushiruvchi)
● Paratsetamol (harorat ko‘tarilganda muqobil dori)
● Spazmolitik (qorin spazmasi, hayz og‘rig‘ida no-shpa/drotaverin)
Oshqozon-ichak trakti muammolari (eng ko‘p uchraydigan holat)
● Sorbentlar (zaharlanish, ich ketishda paketlardagi smekta, enterosgel, polisorb)
● Ich ketishiga qarshi dori (har daqiqa muhim bo‘lgan shoshilinch holatlar uchun loperamid/imodium)
● Ichak infeksiyasiga qarshi antibakterial dori (enterofuril/nifuroksazid)
● Fermentlar (ko‘p ovqat yeganda, notanish taomlar uchun mezim, kreon)
● Suvsizlanishni bartaraf etuvchi vosita (suvsizlanishda suv-tuz muvozanatini tiklovchi regidron)
● Probiotiklar (ichak mikroflorasini tiklash uchun)
Allergiya va chaqlishga qarshi
● Yangi avlod antigistanim preparatlari (kamroq uyqu keltiradigan setrin, zirtek, klaritin)
● Qichishish va ta’sirlanishga qarshi gel (hasharotlar chaqqanda, terining allergik reaksiyalarida fenistil-gel)
Harakatdan bosh aylanishiga qarshi
● Tabletkalar yoki plastir (dramina, avia-dengiz)
● Tabiiy muqobil: zanjabil obakidandonlari yoki paketlardagi choy
Shamollash / LOR kasalliklari uchun
● Burun uchun qon tomirlarni toraytiruvchi tomchilar (kichik shishada)
● Tomoq uchun sprey yoki tabletkalar
● Shamollashga qarshi universal kukunlar (teraflu kabi - belgilarni kamaytirish uchun)
Kuyish va quyoshdan himoya qilish uchun
● Dekspantenol sprey yoki krem ko‘rinishida (pantenol, bepanten - quyosh va maishiy kuyishlarda)
Qo‘shimcha (tavsiya etiladi)
● Elektron termometr (simobsiz)
● Bir martalik qo‘lqoplar, pinset, kichik qaychi (olib yurish uchun uchlari yumaloqlangan)
● Qon to‘xtatuvchi bog‘ich
● Ampuladagi nashatir spirti (bosh aylanishi, hushdan ketishda)
Shunday dori qutisini tayyorlab, siz sayohatda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan kasalliklarning 90 foiziga yaqinini qamrab olasiz. Bu namuna ekanligini unutmang: o‘z salomatligingiz va marshrutingizning xususiyatlarini baholang. Masalan, agar siz ko‘ngil aynashiga moyil bo‘lmasangiz, bu toifani bemalol olib tashlashingiz mumkin.
Turli xil sayohatlar uchun dori qutisi

Asosiy to‘plam - bu boshlang‘ich nuqta, ammo sayohat formati deyarli har doim o‘ziga xos tuzatishlar kiritadi. Plyajda dam olishning quyosh va suv bilan bog‘liq xavflari bor; faol marshrutlarda - bo‘g‘imlarga yuqori yuklama va mayda jarohatlar ehtimoli; bolalar bilan sayohatlarda - dori vositalarining dozalari va shakllariga qo‘yiladigan talablar mavjud. Bu farqlar alohida-alohida muhim emas, ammo birgalikda ular dori qutisining haqiqiy vaziyatda qanchalik foydali bo‘lishini belgilaydi.
Dengiz va plyajda dam olish uchun
● Kuyishdan kuchaytirilgan himoya: yuqori SPF li krem va quyoshda qorayishdan keyingi vosita;
● Meduzalar va dengiz tipratikanlari chaqqanida: antigistaimin blokni kuchaytirish;
● Quloq tomchilari (otipaks yoki shunga o‘xshash dorilar) - quloqqa suv kirganda va og‘riq paytida;
● Ko‘z tomchilari (vizin, sun’iy ko‘z yoshi) - sho‘r suv, xlor yoki qumdan ko‘z ta’sirlanganda.
Tog‘ga / faol sayohatga
● Kuchaytirilgan travmatologiya vositalari: 2-3 metrli elastik bint, lat yeyish va cho‘zilishga qarshi gel/malham (troksevazin, diklofenak), qon to‘xtatuvchi material;
● Hasharotlardan himoya: kana va chivinlarga qarshi kuchli repellent;
● Tana sovishiga qarshi vositalar: issiqlik saqlovchi adyol, isituvchi paketlar;
● Oshqozon-ichak trakti uchun: odatda kuchliroq sorbentlar qo‘shiladi.
Bola bilan (barcha dorilar bolalar dozasi va shaklida (qiyomlar, shamchalar))
● Isitma tushiruvchi/og‘riq qoldiruvchi vositalar: qiyom yoki shamcha shaklidagi paratsetamol va ibuprofen;
● Antiallergik: tomchilar (fenistil, zirtek);
● Tomir toraytiruvchi tomchilar: bolalar uchun (nazivin);
● Quyoshdan himoya: SPF 50+ va fizik filtrli krem;
● Suvni qayta tiklash vositalari (xumana elektroliti, regidron bio);
● Flomaster shaklidagi yashil dori/yod - kamroq shikast yetkazadi.
Chet elga va ekzotik mamlakatlarga
● Taqiqlar bilan tanishing: boradigan mamlakatdagi taqiqlangan moddalar ro‘yxatini tekshiring;
● Retseptlarni oling: lotin harflarida yozilgan barcha retseptli dorilar uchun;
● O‘xshash dorilar haqida o‘ylab ko‘ring: joyida o‘xshashlarini sotib olish uchun dorilaringizning xalqaro patentlanmagan nomlarini (XPN) bilib oling;
● Emlash: emlash bo‘yicha tavsiyalar (masalan, sariq isitma, qorin tifi) olish uchun yuqumli kasalliklar shifokoriga oldindan (2-3 oy avval) murojaat qiling.
Shuning uchun aptechkani ma’lum bir sayohatga moslashtirish shunchaki rasmiyatchilik emas, balki tayyorgarlikning yakuniy bosqichidir. Bu jiddiy sa’y-harakatlar yoki chuqur tibbiy bilimlarni talab qilmaydi, ammo odatiy xavflarning oldini olish va yo‘ldagi noaniqliklarni kamaytirish imkonini beradi.
Qo‘shimcha foydali vositalar

Hatto dori-darmonlarning eng to‘liq ro‘yxati ham, agar profilaktika vositalari va shaxsiy ehtiyojlar hisobga olinmasa, samarasiz bo‘lishi mumkin. Dori qutisining vazifasi nafaqat davolash, balki yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolarning oldini olishdir. Ko‘pincha aynan shu "dorivor bo‘lmagan" narsalar ta’tilni mayda, ammo bezovta qiluvchi noxushliklardan asraydi.
● Repellent va quyoshdan himoyalovchi krem - bu tanlov emas, balki zaruriyatdir;
● Ko‘z uchun namlantiruvchi tomchilar - samolyotning konditsionerli havosida najot beradi;
● Qo‘l antiseptigi va qo‘shimcha niqoblar - sayohat gigiyenasining asosiy qoidasi;
● Surunkali kasalliklar uchun shaxsiy dori-darmonlaringiz - butun safar davomiga va yana bir necha kunga yetadigan miqdorda.
Shuni unutmangki, dori qutisining eng muhim qismi shifokor buyurgan va har kuni qabul qilinadigan dorilardir. Ularning zaxirasini ayniqsa sinchkovlik bilan hisoblash lozim.
Yakuniy tavsiyalar

Hatto yaxshi tanlangan dorilar ro‘yxati ham, agar dori qutisi shoshilinch yig‘ilgan yoki noto‘g‘ri saqlangan bo‘lsa, foyda keltirmasligi mumkin. Xatolar ko‘pincha dori-darmonlarning yetishmasligidan emas, balki muddati o‘tgan vositalar, noqulay qadoqlash, retseptlarning yo‘qligi yoki tashish qoidalarini bilmaslikdan kelib chiqadi. Yo‘lda bunday mayda-chuyda narsalar tez orada jiddiy muammolarga aylanishi mumkin.
Quyida yo‘l aptechkasini to‘g‘ri yig‘ishga yordam beradigan asosiy qoidalar keltirilgan:
Minimal va zaruriy narsalar. Maqsadingiz – butun uy dori qutisini emas, balki yengil to‘plam (300–500 g) yig‘ishdir. Faqat foydalana oladigan narsalaringizni oling;
Yaroqlilik muddati. Har bir qadoqni tekshiring. Kerak paytda muddati o‘tganini bilgandan ko‘ra, uyda chiqitga chiqargan ma’qul;
To‘g‘ri qadoqlash. Germetik, suv o‘tkazmaydigan sumka yoki kosmetik sumkadan foydalaning (zip-paket ham bo‘lishi mumkin). Bu dorilarni namlik, qum va oqib ketishdan himoya qiladi;
Qo‘l yuki uchun. Barcha suyuqliklar (spreylar, tomchilar, gellar) 100 ml gacha bo‘lgan idishlarda bo‘lishi va shaffof plastik paketga joylashtirilishi shart;
Retseptli dorilar. Agar doimiy ravishda biror dori qabul qilayotgan bo‘lsangiz, ularni zaxira bilan oling. Qonuniy xarid qilganingizni tasdiqlash uchun yoningizda retsept (yoki uning ingliz tiliga tasdiqlangan tarjimasi) va dorixona cheki bo‘lsin;
Taqiqlangan dorilar. Boradigan mamlakatga dori olib kirish qoidalari bilan tanishing, ayniqsa Dubayga sayohat rejalashtirgan bo‘lsangiz. Ba’zi davlatlarda korvalol, valokordin, shuningdek, ayrim kuchli og‘riq qoldiruvchi va uxlatadigan dorilarni maxsus ruxsatnomasiz olib kirish ham taqiqlangan.
Dori qutisini tashish qoidalari transport turiga bog‘liq. Samolyotlarda eng qat’iy cheklovlar mavjud bo‘lib, ular haqida oldindan bilib olgan ma’qul. Suyuqliklar va retseptli dorilar uchun qoidalarni aniq farqlash muhim. Birinchisi qat’iy tartibga solingan, ikkinchisi hujjatli tasdiqni talab qiladi. Tekshiruvdan tez va ishonch bilan o‘tish uchun kerakli hujjatlarni oldindan tayyorlab qo‘ying.
Sayohatchi dorixonasi - bu sayohatga oqilona tayyorgarlik ko‘rish vositasi bo‘lib, ortiqcha ehtiyotkorlik emas. U oddiy kasalliklarni ortiqcha tashvishsiz yengish va mayda, ammo noxush vaziyatlar tufayli dam olishdan chalg‘imaslik imkonini beradi. Ushbu maqoladan yig‘inish paytida qo‘llanma sifatida foydalanish qulay: ro‘yxatni sayohat turiga moslashtirish va asosiy xavflarni oldindan bartaraf etish, tayyorgarlikni so‘nggi daqiqaga qoldirmaslik mumkin.